PARİS - 13 Nisan 1909 tarihinde meydana gelen 31 Mart Vakası’ndan bir gün sonra, yani 14 Nisan 1909’da Adana ve çevresinde başlayan katliamda yaklaşık 30 bin Ermeni korkunç bir şekilde katledildi.

Jön Türklerin İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin iktidarda olduğu bu dönemde, bizzat devletin güvenlik güçleri ve bölgedeki Müslümanlar, 14 Nisan’da Adana’da Ermenilerin işyerleri ve evlerine saldırarak mallarını talan etmeye ve buldukları Ermenileri öldürmeye başladılar.   

Dört gün süren yağma ve katliamlar sonucunda Ermenilerin yaşadığı bölgeler ateşe verildi.

Katliamdan kurtulanların anlatımlarına göre Adana’nın büyük bir bölümü yandı. Ancak saldırılar ve yağma bitmedi. Katliamlar 25, 26 ve 27 Nisan’da da devam etti üstelik katliamın bu bölümüne Jön Türk orduları da bizzat katıldı. Bu Osmanlı yönetimi altında defalarca saldırıya uğrayan Ermenilerin kendilerinin can güvenliğinden sorumlu, vergilerini ödedikleri devlet tarafından uğradığı ne ilk nede son katliamdı.

Dönemin tanıklarından Yeni Zelandalı yazar Frederick Zaccheus Duckett Ferriman “Jön Türkler ve 1909 Nisanı boyunca Anadolu’daki Adana Soykırımı Üzerine Gerçekler” (The Young Turks and the Truth about the Holocaust at Adana in Asia Minor, during April, 1909) isimli kitabında bu korkunç katliamı anlatıyor.

KATLİAMIN TANIĞI ANLATIYOR

Frederick Zaccheus Duckett Ferriman Adana katliamından 4 yıl sonra 1913’te yayınladığı kitabının girişinde şöyle anlatıyor o günleri: “Birçok diğerleri gibi, 1894-95-96 yıllarında Ermenistan ve İstanbul’da meydana gelen Ermeni katliamlarını duymuştum. Birçokları gibi bende bunları Ermenilerin maceracı devrimciliklerine yormuştum. (Osmanlı devleti bütün ermeni katliamlarının Ermenilerin başkaldırması sonucunda gerçekleştiğini yayıyordu.) Fakat 1909’da Cilicie (Çukurova) katliamında, Adana’da bulunuyordum ve Ermenilerin maruz kaldığı tarif edilemez bir kırım, hayal edilemez bir vahşet ve canice işkencelerin tanığı oldum.”

Frederick Zaccheus Duckett Ferriman’ın Paris’teki “Le Cercle d’Ecrits Caucasiens” yayınevi tarafından Fransızca’ya çevrilerek 2008’de yayınlanan bu “Jön Türkler ve 1909 Nisanı boyunca Anadolu’daki Adana Soykırımı Üzerine Gerçekler” adlı kitabı bu korkunç katliamı anlatıyor. Jean Bariguian tarafından “Les Jeunes Turcs et la vérité sur l’Holocauste d’Adana en Asie Mineure en avril 1909” ismiyle Fransızcaya çevrilen kitabın yayıncısı tarihçi Hratch Grigori Bedrossian’ın bu kitaba yazdığı ön sözde; Çukurova bölgesinde 2000 yıldan beri yaşayan Ermenilerin özellikle Adana, Maraş, Antep, Sis ve Zeytun gibi şehirlerde yoğun olarak yaşadıkları bildiriliyor. Ayrıca Tarsus, Mersin, İskenderun, gibi çevredeki şehirlerde de hatırı sayılır bir Ermeni nüfusu olduğu kaydediliyor.

Hratch Grigori Bedrossian “Bu bölgedeki nüfusu 300.000 olan Ermeniler ülkenin ekonomik ve kültürel yaşamında en önemli yeri teşkil ediyorlar” diyor. Ferriman da kitabında o dönemde 80.000 nüfusu olduğu belirtilen Adana’da 18.000 Ermeni’nin yaşadığını kaydediyor. Verimli tarım topraklarının bulunduğu Çukurova’ya özellikle ilkbahar ve yaz aylarında 20 bin civarında insanın bu bölgede sezonluk çalışmak amacıyla geldiği belirtiliyor.

Adana ve Çukurova katliamı yaşandığında çevredeki Sivas, Erzurum, Harput ve Diyarbakır gibi şehirlerden bu bölgede çalışmak için gelen 10 bin kişinin de katliam dolayısıyla geri çevrildiğini belirten Ermeni aydın Hıratch Grigori Bedrossion ANF’ye verdiği demeçte, bunlarında dönerken yollarda katledildiğini söylüyor. Katliamın tanıklarından Yazar Frederick Zaccheus Duckett Ferriman da kitabında Çukurova’daki nehirlerin (Seyhan ve Ceyhan) günlerce cesetlerle kan aktığını belirtiyor. Ayrıca katliam dolayısıyla ekinlerin biçilememesi ve Ermenilerin evlerinin ve işyerlerinin yağmalanması sonucu bu katliamdan kurtulan binlerce insan da açlıktan ve salgın hastalıklardan dolayı yaşamını yitiriyor.

JÖNTÜRKLERİN KANLI OYUNLARI

Adana ve Çukurova katliamının ilk aşaması çok garip bir şekilde Jön Türklere karşı ayaklanarak bir şeriat devleti kurmaya çalışanların başlattığı 31 Mart Vakası’na denk geliyor. Jön Türkler ve onların propagandasını yapanların Adana’daki bu korkunç katliamın da İstanbul’daki gibi fanatik İslamcılar tarafından başlatılıp yürütüldüğünü ileri sürüyorlar.

Bedrossian ise, “Cilicie bölgesindeki Ermenilerin açıklamaları, bölgedeki birçok tanığın ifadesi, diğer ülkelerin konsolosluk temsilcileri, misyonerler ve yabancı gazetecilerin tanıklıklarına, anlatımlarına, raporlarına ve haberlerine baktığımızda Jön Türklerin bu katliamdaki rolü açık bir şekilde görülüyor. Hatta bizzat İttihat Terakki Hükümeti ve Ermenilerin katliamın hemen ardından olayları araştırmak için oluşturdukları komisyonların yaptığı araştırma ve incelemeler de bunu çok açık gösteriyor. Üstelik güya olayları bastırıp bölgedeki Ermenileri kurtarmak için gelen ordunun da bunun tam aksine 25, 26 ve 27 Nisan’da gerçekleşen katliamın ikinci aşamasında bizzat bölgede Ermenilere saldıran halkla birlikte katliamlara katıldığını bu komisyonlar da kanıtlamıştır” diyerek Jön Türkler ve taraftarlarının iddialarının gerçekleri yansıtmaktan uzak olduğunu vurguluyor. Hatta katliamın ilk aşamasında bazı Ermenilerin kendilerini savunmaya çalıştığı belirtilirken, katliamın ikinci aşamasında olayları bastırmak için gelen askeri güçlerin Ermenileri silahsızlandırması üzerine katliamın ikinci aşamasında Ermenilerin artık tamamen savunmasız bir hale getirilerek silahlı saldırganlarla baş başa bırakıldıkları belirtiliyor.

SUÇLULAR DEĞİL KURBANLAR CEZA ALDI

Katliamların hemen ardından bizzat İttihat Terakki Hükümeti’nin yetkilileri ve Ermenilerin oluşturduğu iki ayrı komisyonun yaptığı araştırma ve incelemeler ile yabancı gazeteci ve diplomatların raporları katliamın önceden tasarlanmış ve organize edilmiş olduğunu gösteriyor. Ermeni kökenli İttihat Terakki Fırkası Milletvekili Hagop Babikyan tarafından yapılan araştırmalar, baş suçlunun iktidardaki İttihat Terakki olduğuna işaret ediyor.

Prof. Dr. Vahakn N. Dadrian’ın yazdığı ve Attila Tuygan’ın Türkçeye çevirdiği araştırmada da şu ilginç bilgiler yer alıyor “Babikyan konunun tahkik edilmesi için Türk mebusu Yusuf Kemal (Yusuf Kemal daha sonra Mustafa Kemal’in Dışişleri Bakanı olacak) ile birlikte Osmanlı Meclisi tarafından atanmıştı. Hükümet, Edirne’den Ermeni Osmanlı Mebusu Hakob Babikyan’ın Adana’ya hareket etmesini, olayı yerinde incelemesini ve Meclis-i Mebusan için Türkçe resmi bir rapor hazırlamasını tavsiye eder. Hagop Babikyan Adana’ya gider, olan biteni detaylı bir şekilde araştırır ve kendi hazırladığı teferruatlı “rapor”da der ki: “…kurban sayısı 30.000’e ulaşmakla kalmıyor,” ayrıca “katliamların yerel makamların bilgisi dâhilinde ve emriyle düzenlendiği apaçık ortadadır.” [Adana felaketi 1919. Sayfa 28.]

Diğer tahkikatın sonuçları da Osmanlı Meclisi Mebusanında yapılan bir gensoru sırasında Sadrazam Hilmi Paşa tarafından açıklandı. Bu açıklamada 'ani bir saldırıyla Ermenileri katle ve talana ikna edilen rezil mücrimler'den söz ediliyordu. Yine de esas örgütleyiciler çok ufak cezalar aldı, olaylardan sağ kurtulan kurbanlar açısındansa memnu hakların iadesi veya tazmin söz konusu olmadı. Ağır bir cezadan muaf tutulan kitlesel cinayet açısından bir teminat niteliği sayılan kurban halkın zayıflığı bir kez daha kanıtlanmış oldu.”

Hratch Bedrossian ise “Jön Türkler ve 1909 Nisanı boyunca Anadolu’daki Adana Soykırımı Üzerine Gerçekler” adlı kitabın önsözünde katliama öncülük eden birkaç liderin dışında olaylara seyirci kalan ve katliamı teşvik eden hiçbir devlet memuru ve askeri yetkilinin cezalandırılmadığını aksine katliam emrine karşı çıkarak katliama karışmayan görevlilerin görevden alınarak cezalandırıldığını belirtiyor. Bedrossian, ne bölge Valisi Cevat Bey, ne Adana’daki askeri komutan Mustafa Remzi, ne Sancak Valisi Cebeli Bereket Assaf Esad, ne ittihat Terakki Temsilcileri İhsan Fikri ve İçişleri Bakanı Yetkilisi Adil Bey’in bu korkunç katliamdan dolayı cezalandırılmadığına dikkat çekiyor.

Neticede Adana katliamının önceden planlandığını birçok tanık ve belge gösteriyor. İttihat Terakki Hükümeti İçişleri Bakanlığı danışmanı Adil Bey’in Kilikya bölgesindeki bütün Türk memurlara gönderdiği telgraf bunu kanıtlıyor. O telgrafta şöyle denmekteydi: “yabancı dini kuruluşlara ve konsolosluklara zarar gelmemesi için büyük bir özen gösterilsin” [Çizmeciyan 1930. Sayfa 174].

NEDEN ERMENİLER?

Görgü tanıkları yaklaşık 30.000 Ermeni'nin katledildiği 1909 Adana katliamının benzeri görülmedik bir vahşetle gerçekleştirildiğini belirtiyorlar. Bu katliamın acımasızlığının Ermenilere karşı yürütülen tüm diğer kitlesel cinayet ve katliamları kat be kat aştığı belirtiliyor. Bu katliamın meydana gelmesinde birçok faktörün rol oynadığını belirten Prof. Dr. Vahakn N. Dadrian şu noktaya dikkat çekiyor: “Ancak, en önemli faktör, İttihat ve Terakki Fırkası’nın, gelecekteki Ermeni Soykırımının mimarlarından biri olan Dr. Mehmet Nazım'ın başını çektiği Selanik şubesi liderlerince desteklenen gizli, kışkırtıcı rolüydü. Bu liderler, iki aşamalı Adana katliamında yerel İTF (İttihat Terakki Fırkası) üyelerini ve işbirlikçilerini şifreli mesajlarla yönetmişlerdi.”

Diğer yandan yakınlardaki Zeytun Dağında bulunan Ermeni dağcılarının saldığı korkuyla 1894-1896 katliamlarının faillerinin hışmından kurtulmuş olan bölgedeki Ermenilerinin zenginliğinin de bölgedeki Müslüman nüfusun iştahını kabarttığını belirten Profesör Doktor Vahakn N. Dadrian “Bu zenginlik, faillerin açgözlülüğü açısından bir mıknatıs işlevi görüyordu” diyerek olayın ekonomik boyutlarına dikkat çekiyor.

Profesör Doktor Vahakn N. Dadrian, bu katliamda bazı İslam liderleri ve monarşiyle anılan yerel askeri zabitlerle birlikte bu kan banyosunun gelişimine isteyerek katkıda bulunan, kısmen etkisini yitirmiş hükümdardan soğumuş adamların sayısının çokluğunun da önemli olduğunu vurguluyor. Diğer yandan “bazı Ermeni cemaat liderlerinin saldırgan milliyetçiliği”nin de bunda rolü olduğunu söyleyen Profesör Doktor Vahakn N. Dadrian, “Özgürlük sözcüğünün büyüsüyle sarhoş olmuş bu Ermeniler kendilerini yüzyıllardır süren Osmanlı-Türk boyunduruğundan kurtulmuş hissedip, böylece eski Müslüman derebeylerine meydan okuyarak cüretkâr milliyetçilik heveslerini açığa vurdular” ifadelerini kullanıyor.

Ancak hangi sebepler ileri sürülürse sürülsün bir halkın kadın, çocuk yaşlı demeden bu korkunç katliamlara maruz bırakılmasını hangi din hangi ideoloji açıklayabilir?

Nitekim 1909 katliamını takip eden yıllarda yaşanan Ermeni soykırımı gibi Talat Paşa’nın defterinden edinilen bilgiler de Mezopotamya’nın kadim halklarından biri olan Ermenileri ortadan kaldırmanın planlarının önceden yapıldığını açıkça gösteriyor. Hatta Ermenilerin yanı sıra Keldaniler, Kürtler, Ezidiler ve Aleviler de bu top yekûn ortadan kaldırma ve nüfuslarının düşürülmesinin öngörüldüğünü gösteren belgeler de mevcut.

Fransa’da yayınlanan aylık l’Histoire Dergisi’ne bir röportaj veren konunun uzmanlarından Amerika’daki Michigan Üniversitesi Öğretim Görevlisi Fuat Dündar Jön Türklerin soykırımdan önce bölgeye bilim adamları göndererek istatistik topladığını belirtiyor. Fuat Dündar, bu bilgilerin arşivlerde ve Talat Paşa’nın defterinde de mevcut olduğunu bildiriyor. Araştırmacı bu halkların zorunlu tehcir yoluyla yaşadıkları bütün bölgelerde nüfus oranlarının Halep’te %2’ye Anadolu’da %5’e ve Deir ez Zor’da %10’a düşürülerek onları asimile etmenin Jön Türklerin önemli projelerinden biri olduğunu ifade ediyor. Ayrıca Ermeniler, Asuri Keldaniler, Ezidiler, Alevi ve Sünni Kürtlerin uğradığı katliamlar ve asimilasyonlar da hatırlandığında aslında projenin Jön Türklerin Turan emelleri için yapıldığı zaten açık bir şekilde anlaşılıyor.

NEDEN ADANA?

İktidardaki Jön Türklerin 1908 ve 1909 yılları boyunca önemli askeri başarısızlıklar yaşadıklarını ve bunun da onların otoriter yönetimlerinden hoşnut olmayan halkta tepki topladığını belirten Bedrossian, Jön Türklerin Adana katliamı ile hem kendi ideolojik amaçlarını gerçekleştirdiklerini hem de Hıristiyanları Müslümanlara katlettirerek aşırı Müslüman kesimin tepkilerini hafiflettiğini dile getiriyor. Diğer yandan Ermenileri koruyacak bağımsız bir Ermenistan’ın da mevcut olmadığını belirten Bedrossian, bu yüzden Ermenilerin Jön Türkler için kolay bir hedef olduğunu belirtiyor. Böylece Jön Türklerin kaygısız bir şekilde katliamları gerçekleştirdiğini belirten Bedrossian, nitekim katliamı araştıran komisyonda yer alan Ermeni Milletvekili Babikyan’ın da odasında “intihar etmiş” olarak bulunmasının da bunu açıkça gösterdiğini belirtiyor. Hakob Babikyan Adana katliamı ile ilgili “Rapor”unu bitirir bitirmez Jön Türkler tarafından zehirlenmiş ve Babikyan’ın intihar ettiği ileri sürülmüştü. Neticede rapor yayımlanmadı. Yazarının ölümünden sonra raporun müsveddesi Ermeniceye tercüme edilerek 1919 yılında İstanbul’da yayımlandı.

Diğer yandan Adana adliyesinin bir yangında yanması ile birlikte bütün dokümanların da ortadan kaldırılmış olduğunu belirten Bedrossian “Böylece incelenecek doküman kalmadığına göre mahkemeye de gerek kalmamıştır!” diyerek katliamın nasıl düzenli bir şekilde geçiştirildiğine dikkat çekiyor.

ADIM ADIM SOYKIRIMA DOĞRU

Oysa Jön Türkler ülkede yaşayan bütün halklara yasalarla tamamen eşit haklar sağlama sözü ile ülkedeki diğer azınlıklar gibi Ermenilerin de desteğini alarak iktidara gelmişler ve 1908 Anayasası’nın hükümet tarafından kabul edilmesi ülke genelinde toplumsal bir coşku ile karşılanmıştı. Ancak Sultan Abdülhamit iktidarının yıkılmasından ve 1908 Anayasası’nın kabul edilmesinden sonra hükümetin başına geçen Jön Türklerin “İttihat ve Terakki Cemiyeti”, Abdülhamit’in 1894-1895 ve 1896’da uyguladığı katliamcı politikaların daha korkuncunu uygulamaya koydular.

Jön Türkler Pantürkizm ve Panislamizm ideolojilerine inanarak sadece Osmanlı İmparatorluğu’nu korumayı değil, aynı zamanda Ermenileri, Rumları, Kürtleri, Ezidileri Asurî ve Keldanileri de katliamlarla ya ortadan kaldırmayı ya da asimile ederek Türkleştirmeyi önlerine en önemli hedeflerden biri olarak koymuşlardı. Çünkü Jön Türkler Akdeniz’den Altay bölgesine uzanan Panturanist ve Panislamist büyük bir devlet kurmayı amaçlıyorlardı.

Sonuçta Profesör Doktor Vahakn N. Dadrian’ın da belirttiği gibi “Abdülhamit ve Jön Türk rejimlerini birbirine bağlayan Ermeni katliamları döneminin bütünlüğü içinde, merkezden yönetilen bir organizasyon modeli yatmaktadır.”

KAYNAKÇA:

Frederick Zaccheus Duckett Ferriman, “Les Jeunes Turcs et la vérité sur l’Holocauste d’Adana en Asie Mineure en avril 1909”, Fransızca Çevirisi Jean Bariguian “Le Cercle d’Ecrits Caucasiens” Paris, shf.13, shf.3-4,

Prof. Dr. Vahakn N. Dadrian “Katliamlar süreci...” Çeviren: Attila Tuygan, http://ermeni.org/turkce/soykirimingidisati.htm

Adana felaketi 1919. Sayfa 28, Çizmeciyan 1930. Sayfa 174,

“Le genocide des Armeniens”, Fuat Dündar ile Söyleşi, l’Histoire Dergisi, Nisan 2009

NOT: HABERİ KOPYALAMAK VEYA YENİDEN YAYINLAMAK YASAKTIR

ANF NEWS AGENCY1909 Adana katliami ile ilgili resimler


Katliamdan sonra Adana'dan genel gorunum


Adana Terzian Katolik okulu harabesi


Adana Ermeni bölgesi


Adana'da Ermenilere ait ev ve dükkanlar kalıntılari


Harabeye donmus Adana Ermeni Kilisesi


Adana Ermeni bölgesi


Rum Kilisesine yakin bir bolge yakilip yikilmis


Katliamdan sonra harabeye donmus Adana Ermeni bolgesi


Katliamdan sonra harabeye donmus Adana Ermeni bolgesi


Katliamdan kurtulanlar yakilip yikilmis evlerin arasinda


Kendilerine ait evin kalıntıları içinde Ermeni yetimlerler


Ermeni erkek çocuklarin devam ettigi kolejin yakilip yikilmis hali


Aziz Stefanos kilisesi ve mahallesi


Harabeye donmus Aziz Stefanos Kilisesi'nin iç durumu


Tarsus'ta harabeye donmus Ermeni evleri


Yakilip yikilmis Adana Ermeni okulu


Ermeni Katolik Kilisesi ve Adana koleji


Tarsus Ermeni Mahallesi ve Tarsus Ermeni Kilisesi Surp Astvadvadzadzin


Harabeye donmus Ermeni ve Rum evleri


Harabe halinde Adana Ermeni mahallesi


Yok edilmis Adana çarşısi


Tarsus Surp Astvadzadzin Ermeni Kilisesi'nin yagmalanmis hali


Yakilip yikilmis Ermeni Protestan Kilisesi


Adana Aziz Stefanos kilisesi ve Kız Koleji'nin harabesi


Yakilmis Ermeni Katolik Kilisesi


Tamamen yok edilmis Adana çarşısi


Adana Ermeni mahallesi


Adana Ermeni mahallesiydi yıkılmış evler


Harabeye donmus Ermeni evleri


Oldurulup kuyulara atilmis sonradan çikarilmis cesetler


Mersin Deniz kiyinda bir Ermeni'ye ait beden


Katliamdan kurtulanlarin kurdugu kamp


Katliamdan sag kalmis insanlar


Ermeni Kilisesi onunde toplanmis insanlar


Ermeni katliamindan sonra hayatta kalanlar için geçici evler


Ermeni Kilisesi bahçesinde kamp kurmus insanlar


Bir Ermeni köylü, Kendi ailesinden kurtulan tek kisi, elinde oğluna ait kafatası


Kamp kurmus katliam magdurlari


Kamp kurmus insanlar


Adana genel gorunumu ile harabeye donmus


Rum Kilisesi Adana





Ahşap yapılı evler yakılmaya elverişliydi.


Adana'daki Amerikan Misyoner Mektebi yakınından kilise ve çevrisinin yıkıntı hali


Amerikan okulu yakınındaki yanık ermeni mahallesi


Yakılmış ermeni mahallesi


Yakılmış ermeni mahallesi


Harabe olmuş ermeni mahalleleri


Nisan 1909 yangınından geri kalan harabeler


Canlarını kurtaranlar


Geri kalan yetimler








Kıyımzede Ermeniler Adana dışında








Geride kalan çocuk ve kadınlar


Yetimler


Idam edilen Ermeniler


Idam edilen Ermeniler